Boor voor vrouwen: zijn er bijzonderheden

Boor wordt gewoonlijk aan mannen aangeprezen, hoewel het onderzoek dat het bekend maakte bij vrouwen werd uitgevoerd. De redactie ontleedt hoe boor samenhangt met de vrouwelijke hormonen en de botgezondheid, wanneer het supplement zinvol kan zijn en in welke situaties je er beter van kunt afzien.

Waarom de vraag over vrouwen überhaupt opkomt

Boor wordt meestal aangeprezen als 'mannelijk' supplement voor testosteron. Het paradoxale is dat juist onderzoek bij vrouwen boor bekend maakte. In het werk van Nielsen en medeauteurs (1987) waren de deelneemsters postmenopauzale vrouwen, en juist bij hen veranderden na het boorsupplement de waarden van oestradiol, testosteron en de calciumuitscheiding.

Daarom is de vraag 'zijn er bijzonderheden voor vrouwen' volkomen logisch. Het vrouwelijke lichaam heeft een ander hormonaal profiel, andere risico's voor de botten na de menopauze, en ook perioden — zwangerschap en borstvoeding — waarin voorzichtigheid met welke supplementen dan ook bijzonder belangrijk is.

Tegelijk moet je niet denken dat boor bij vrouwen op een 'fundamenteel andere' manier werkt. De mechanismen van zijn invloed op de mineralen- en steroïdhormoonstofwisseling zijn, voor zover men die heeft kunnen ophelderen, universeel. De verschillen betreffen eerder de context: met welk doel het supplement in te nemen, welke risico's af te wegen en welke effecten realistisch te verwachten zijn.

In dit artikel bekijkt de redactie boor door het prisma van de vrouwelijke gezondheid: hormonen, botten, sportieve activiteit, zwangerschap en de veilige innamegrenzen.

Boor en de vrouwelijke hormonen

In het onderzoek uit 1987 kregen postmenopauzale vrouwen eerst een voeding met een zeer laag boorgehalte, en daarna een supplement van 3 mg per dag. Tijdens het boorsupplement stegen de concentraties oestradiol en testosteron in het bloed, en namen de verliezen van calcium en magnesium via de urine af. De auteurs interpreteerden dit als een teken van de betrokkenheid van boor bij de steroïdhormoonstofwisseling.

Voor een vrouw kunnen zulke veranderingen een tweeledige betekenis hebben. Een geringe stijging van de oestrogenen na de menopauze kan theoretisch gunstig zijn voor de botten. Maar voor vrouwen met oestrogeenafhankelijke aandoeningen (bijvoorbeeld een voorgeschiedenis van hormoonafhankelijke borstkanker, endometriose, myoom) is elke mogelijke invloed op de oestrogenen een reden om het supplement met een arts te bespreken.

Het is belangrijk deze gegevens niet te overschatten. Het onderzoek was klein, en het effect werd waargenomen na een kunstmatige verarming van de voeding. Bij vrouwen met een gewone voeding die fruit, groenten en noten bevat, zal een boorsupplement de hormoonhuishouding waarschijnlijk niet noemenswaardig veranderen. Het overzicht van Nielsen (2014) benadrukt dat de effecten van boor het duidelijkst zijn bij een lage inname.

Er zijn ook geen overtuigende gegevens dat boor helpt bij menopauzeklachten — opvliegers, slaap- of stemmingsstoornissen. Voor deze toestanden bestaan methoden met bewezen werkzaamheid, en die selecteert de gynaecoloog.

Botten en gewrichten

Het meest overtuigende 'vrouwelijke' argument voor een voldoende inname van boor is de botgezondheid. Na de menopauze neemt de snelheid van het botmassaverlies toe, en alles wat de stofwisseling van calcium, magnesium en vitamine D beïnvloedt, trekt de aandacht. Het overzicht van Pizzorno (2015) beschrijft de betrokkenheid van boor bij de stofwisseling van vitamine D en de mineralisatie van botweefsel.

Het onderzoek van Meacham en medeauteurs (1995) met jonge vrouwen — zowel sporters als vrouwen met een zittende levensstijl — toonde dat een boorsupplement gedurende tien maanden slechts een matige invloed had op de indicatoren van de mineraalstofwisseling. Er werden geen aanzienlijke veranderingen in de botdichtheid gevonden die specifiek aan boor konden worden toegeschreven.

Boor is dus geen medicijn tegen osteoporose en vervangt geen beproefde maatregelen: voldoende calcium en vitamine D, krachttraining, stoppen met roken en, op indicatie, medicamenteuze therapie. Het kan een nuttig bestanddeel van een volwaardige voeding zijn, maar niet de grondslag van de preventie.

Wat de gewrichten betreft, berust de hypothese van Newnham over het verband tussen een lage boorinname en artritis overwegend op epidemiologische waarnemingen. Voor vrouwen met gewrichtspijn is een boorsupplement geen bewezen behandelmethode.

Zwangerschap, borstvoeding en veilige grenzen

De aanvaardbare bovengrenzen van de boorinname zijn juist vastgesteld met het oog op de reproductieve toxiciteit. Het Institute of Medicine van de VS (2001) stelde voor volwassenen een grens van 20 mg per dag vast, de EFSA (2004) een lagere, ongeveer 10 mg per dag voor volwassenen. Aan deze schattingen liggen gegevens ten grondslag over de invloed van hoge doses boor op de ontwikkeling van de vrucht en de reproductieve functie in dierproeven.

Voor zwangere en zogende vrouwen worden aparte boorsupplementen niet aanbevolen zonder voorschrift van een arts. Boor in hoeveelheden die gebruikelijk zijn voor de voeding is veilig en komt via plantaardig voedsel het lichaam binnen. Alleen geconcentreerde supplementen of de combinatie van meerdere producten met boor tegelijk kunnen een probleem vormen.

Apart is boorzuur het vermelden waard. Het wordt soms lokaal voorgeschreven in de gynaecologische praktijk, maar het is geen voedingssupplement en is bij inslikken giftig. Deze begrippen door elkaar halen is gevaarlijk: boorzuur wordt niet oraal ingenomen en de bewaring ervan moet buiten het bereik van kinderen zijn.

Tekenen van een overmatige boorinname zijn misselijkheid, braken, diarree en huiduitslag. Bij gewone supplementdoses (enkele milligrammen per dag) zijn zulke reacties zeldzaam, maar het risico neemt toe als een vrouw tegelijk een multivitamine, een 'complex voor de botten' en los boor inneemt.

Praktische aanbevelingen voor vrouwen

De eerste stap is de voeding beoordelen. Boor zit in gedroogd fruit (vooral pruimen en rozijnen), avocado, noten, peulvruchten, appels, peren en druiven. Een vrouw die zulke producten regelmatig eet, krijgt hoogstwaarschijnlijk voldoende boor binnen en heeft geen apart supplement nodig.

Als er toch voor een supplement is gekozen, is het verstandig zich te richten op doses die dicht bij die uit de studies liggen (in de orde van 3 mg per dag) en in totaal niet in de buurt van de bovengrens te komen. Tel het boor uit alle producten beslist op: multivitaminen, complexen voor de botten en gewrichten, 'vrouwenformules'.

Vrouwelijke sporters doen er goed aan de prioriteiten in gedachten te houden. Voor de botgezondheid en de hormonale balans is een voldoende energievoorziening cruciaal: een chronisch energietekort verstoort de menstruatiecyclus en schaadt de botten, ongeacht welke micronutriënten dan ook.

• Beoordeel hoeveel plantaardig voedsel je voeding bevat voordat je boor koopt.
• Tel het boor uit alle supplementen op en overschrijd de bovengrenzen niet.
• Bij zwangerschap, borstvoeding en oestrogeenafhankelijke toestanden — alleen op aanbeveling van een arts.
• Voor de preventie van osteoporose vertrouw je op calcium, vitamine D, krachttraining en controle door een arts.

Conclusies van de redactie

Boor heeft voor vrouwen geen fundamenteel andere werkingsmechanismen, maar de context is anders: de hormoonhuishouding, de risico's voor de botten na de menopauze, zwangerschap en borstvoeding.

De gegevens over de invloed van boor op de oestrogenen en de botten zijn overwegend verkregen in kleine studies en tegen de achtergrond van een tekort. Voor vrouwen met een volwaardige voeding is een apart supplement meestal niet nodig.

Boorsupplementen worden zonder arts niet aanbevolen tijdens de zwangerschap, de borstvoeding en bij oestrogeenafhankelijke aandoeningen. Boorzuur wordt niet oraal ingenomen.

We raden ook aan onze materialen 'Boor na het 40e levensjaar', 'De geschiedenis van boor: hoe het supplement populair werd' en 'Hoe kies je een kwaliteitsvol boorsupplement: waar je op het etiket op moet letten' te lezen.

Literatuurlijst

1. Nielsen FH, Hunt CD, Mullen LM, Hunt JR. Effect of dietary boron on mineral, estrogen, and testosterone metabolism in postmenopausal women. FASEB J. 1987;1(5):394–397.
2. Meacham SL, Taper LJ, Volpe SL. Effect of boron supplementation on blood and urinary calcium, magnesium, and phosphorus, and urinary boron in athletic and sedentary women. Am J Clin Nutr. 1995;61(2):341–345.
3. Nielsen FH. Update on human health effects of boron. J Trace Elem Med Biol. 2014;28(4):383–387.
4. Pizzorno L. Nothing boring about boron. Integr Med (Encinitas). 2015;14(4):35–48.
5. Newnham RE. Essentiality of boron for healthy bones and joints. Environ Health Perspect. 1994;102(Suppl 7):83–85.
6. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Washington, DC: National Academies Press; 2001.
7. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Opinion related to the Tolerable Upper Intake Level of Boron (Sodium Borate and Boric Acid). EFSA J. 2004.